Os amigos de Galix, sempre tan traballadores, sorprendéronme hai un par de semanas enviándome un paquete enorme cheo de postais con palabras tiradas de libros de queridos e queridas compañeiras da literatura infantil e xuvenil galega. A sorpresa foi que escolleran unhas frases do final do meu O ceo dos afogados, que deixo aquí, á beira das doutros compañeiros, como fe profunda no que creo na vida, e desexo grande para todos e para todas para o ano que vén:

A  vida consiste niso.

No fundamental,

consiste niso.

En ir acompañando

da man

aos que queremos

Hoxe hai unha morea de artigos nos xornais en plan que lle pido ao 2010 e así. Orixinais a máis non poder. E entre todos eles, rescato o de Andrés Oppenheimer en El País. No seu listado de propostas para o ano que entra, di o seguinte:

Se puede enseñar inglés, portugués y otras lenguas gratis. Durante mis recientes viajes a Finlandia, Suecia e Israel, me sorprendió la respuesta que recibí cuando preguntaba por qué tanta gente hablaba inglés en estos países, facilitando así su inserción en la economía global: «Muy fácil. ¡No doblamos los dibujos animados de la televisión, y nuestros niños se acostumbran al inglés desde la cuna!». Ahora que China y otros países asiáticos están empezando a enseñar inglés obligatorio desde el tercer grado de la escuela primaria (cuatro años antes que en la mayoría de los países latinoamericanos), no sería mala idea que los países latinoamericanos dejaran de doblar los dibujos animados de la televisión, y permitieran que los niños los vean en inglés, portugués y otras lenguas extranjeras.

Do que se deduce que, dado que aprender inglés é un valor importante (que por certo, eu non discuto) se na tele pasaran todo en inglés, en troques de dobrado, os cativos aprenderíano dun xeito natural e así todo sería mellor e toma e dalle. Claro. Debe de ser por iso que, como comentamos hai pouco, na tele galega comezan a pasar cousas ben raras, como é pasar os Teletubbies en inglés con subtítulos en galego (programa, non se esqueza, pensado para bebés, é dicir, que non saben ler, nin en galego nin en castelán nin en nada).

O que eu digo é que hai que darlle a volta ao argumento. Ou non darlle a volta. Deixalo como está pero aplicado ao galego. Se todo, absolutamente todo, se pasa dobrado ao galego, daquela, para os cativos será natural a aprendizaxe da propia lingua (importante matiz: o inglés non é a nosa lingua propia; o castelán tampouco).

De feito, o propio articulista remata así: Lo mismo en Estados Unidos, donde pasar dibujos animados en español ayudaría a millones de niños no hispanos a hablar el idioma de Cervantes.

Pois iso, que fomenten a dobraxe galega, que iso axudará a milleiros de nenos a falar a lingua de Rosalía.

Andan revoltos por aí fóra, porque algún alto cargo do goberno central deixou caer algo así como que non ían apoiar festivais de cine que non fosen rendibles. A polémica derivou, e sobre iso quero aquí reflexionar, arredor de se iso vai implicar retirar o apoio a toda aquela actividade que non deixe cartos ou, sen máis, que dea perdas.

A miña sensación é que non hai moito que discutir. A cultura hai que apoiala independentemente dos cartos que xeren os espectáculos, as vendas de libros ou o que fose. Quero dicir que, cando falamos de beneficios, se hai un sector no que cómpre definirmos ben o concepto ese é o cultural, porque os beneficios son claramente simbólicos, intanxibles. ¿É rendible a poesía? Claramente si. ¿Son rendibles as bibliotecas? Claramente si. ¿É rendible o galego, aínda cando só o falasen tres nativos? Claramente si.

¿É rendible a cultura? Sen dúbidas si, si e si.

Fai a nosa existencia mellor, as nosas vidas máis felices e os nosos días máis lúcidos.

Sen embargo, e a pesar de todas as evidencias que veño de escribir, sospeito que, aproveitando a crise, as administracións públicas (que teñen a obriga de fomentar e apoiar a cultura) van tirar polo camiño máis sinxelo: non hai cartos, e os que hai teñen que ser para outras cousas.

E así, queridiños, teremos unha economía máis sa e a alma un pouco máis aparvada.

Leo en El Correo Gallego de hoxe este titular:

O PPdG inicia con forza a súa loita contra o ‘galego con imposicións’.

O que demostra que Orwell vive en Galicia.

Na novela 1984, Orwell explica como o estado totalitario fai crer absurdas mentiras ao pobo, para que as tome, a forza de repetilas, como verdadeiras. Os tres dogmas son: A guerra é a paz, A liberdade é a escravitude e A ignorancia é a forza. Tres contradicións. Tres mentiras. Tres frases ilóxicas en si mesmas. Pero que todos deben crer para garantir a Paz, a Orde e todas esas cousas necesarias para que o Estado Vaia Como Debe Ir.

A noticia (citarei textualmente ) sinala que o PPdG di que hai que derogar o decreto en vigor porque así o galego «avanzará en Galicia» (é dicir, hai que eliminar os espazos gañados para que avance); que o decreto servirá para «converter o galego en nexo entre habitantes e non como elemento de confrontación» (o que quere dicir que antes andabamos a calotes uns contra dous outros e, unha vez que entre en vigor o novo decreto, que chegará a paz); que  «a política de Feijóo promoverá o galego dende a liberdade» e que «os delirios nacionalistas (…) vulneran os dereitos dos cidadáns» (ou sexa, o anterior decreto fomenta a escravitude e o novo fomentará a liberdade). Remata a nova dicindo que o PPdG botará «unha palada de terra» sobre o asunto da imposición.

A xustificación para todo isto é que os pais e as nais é o que opinan e o que queren (tamén poderían opinar ou querer calquera outra cousa sobre calquera outro asunto, por exemplo, que nos comedores escolares só se servise todos os días unha dieta vexetariana, ou cervexa a partir da ESO por dicir dúas parvadas, e non sei se lles atenderían coa mesma dilixencia) e que do que se trata é de «devolverlle a normalidade lingüística á vida dos galegos», claro, porque, ata agora, todo viña sendo profundamente anormal.

Así rematamos o ano.

Cando deu comezo o programa Eirado na TVG, celebrámolo e desexámoslle a mellor das navegacións. Pareceunos ben que a Televisión de Galicia, a nosa, a que ten a obriga de se ocupar de nós e de promocionar o noso, emitira en horario de máxima audiencia un programa de cultura. Era o que cumpría facer. Oxalá saíse ben. Oxalá.

Pasadas as semanas, vémonos na obriga de lles retirar toda a nosa confianza. Porque hai cousas que non se entenden. Sen ir máis lonxe, para o programa de hoxe, segundo leo nas notas de prensa, teñen previso ocupar a sección dedicada a literatura, cunha entrevista con Teresa Viejo, popular presentadora de programas de altísimo nivel (Cambio Radical) e, seica, autora fundamental nas letras… galegas. A pesar de que nin é galega nin o seu libro ten nada que ver con nós.

Xa non imos volver falar do invisibles que son os libros galegos na TVG, a nosa, a que ten a obriga de se ocupar de nós e de promocionar o noso, nin da desaparición practicamente absoluta de todo o que teña que ver con cultura galega na grella da tele pública galega. O que non nos parece admisible é que se lle dedique o espazo de libros dun programa de cultura, a un libro e unha autora que non pertence á cultura galega. E alguén podería dicir, este Francisco Castro é un radical, por que non se vai falar de libros españois nun programa de cultura da TVG, é dicir, a nosa, a que ten a obriga de se ocupar de nós e de promocionar o noso. E eu diría, vale, pero daquela, estaremos de acordo en que ninguén se debería escandalizar se nos programas de cultura de TVE, entrevistaran e se ocuparan dun libro escrito en galego. E todos sabemos que iso nin pasa nin pasará.

O eirado resultou estar ermo de todo.

Pasou o 25 de decembro, funfunfún, e Papá Noel esqueceu de novo dalgunhas cousas importantes.

Falo polo meu fillo agora.

O 24 fomos convidados a tomar unha copa de champán, a familia enteira, no bar no que sempre paramos. A medias da celebración, un dos camareiros, que levaba un chisco falando co meu rapaz (14 anos), vai e di: Es el primer chico de esta edad que conozco en Vigo que hable siempre en gallego.

Máis tarde, xa na casa, soou o teléfono e el colleu. Alguén preguntaba se era unha inmobiliaria. Claramente, non. Como adoita suceder moitas veces cando a xente se trabuca, insistiron, como se os trabucados fósemos nós e non tiveramos claro que era unha casa particular e non unha inmobiliaria: si, mira, te llamo de Torrecedeira (unha rúa de Vigo), por lo del piso que hablamos. O meu rapaz insistiu en que non era alí. Antes de colgar, escoitou como o que preguntaba lle dicía a alguén que estaba con el: sí que me debí equivocar, porque creo que era un portugués el que me cogió.

¿Que é o que Papá Noel podería ter deixado en Vigo para as súas crianzas (ou na Coruña)? Unha cidade onde falar a lingua propia non resulte un estigma de rareza.

Un dos argumentos que repiten, falazmente, os inimigos do galego (enténdase, os galegos inimigos do galego) é que non serve para nada fóra de Galicia. Paso de contestar, como dixen hai un par de días, porque as parvadas non mercen un segundo do noso tempo.

Sen embargo, a pregunta ten que ver con algo, impresionante, que vin onte na televisión, nese programa, curioso e sinxelo, pero cun punto adictivo, que é Callejeros Viajeros.

Andaban por Finlandia, falando con xente de por aquí, preguntándolles que carafio facían tan lonxe, que como eran as súas familias, etc. Nun momento, ocupáronse dunha muller de Cataluña que, como tanta xente, quedara a vivir alí por amor (hai poucos motivos máis fortes cá este para deixalo todo e marchar vivir a outro sitio, todo sexa dito). Saía co seu fillo. Pequerrecho. Cinco anos ou así.

Na casa falaban finlandés, sueco (as dúas linguas oficiais en Finlandia), inglés… pero, a nai, co seu fillo, catalán. En Finlandia. Preguntáronlle se tiña pensado volver ao seu país. Non dixo que si. Que era difícil. Probablemente fará a súa vida alí. E moi probablemente o seu fillo tamén. Cando falaban entre eles, os de Cuatro subtitulaban as frases en catalán.

Quedarán a vivir en Finlandia.

Pero faláballe catalán ao fillo, aprendéndolle unha lingua que, probablemente, só vai poder falar cunha soa persoa. Coa nai.

A lingua nai, nunca mellor dito.

¿Para que serve aprender un idioma? A resposta é obvia.

Aí hai alguén mantendo viva unha cultura, unha raigame, unha trabe poderosa que turrará para sempre dos seus corazóns.

Porque o catalán é unha lingua tan válida coma o sueco, o finlandés ou o inglés, para falar en calquera lugar do mundo.

O galego tamén, por certo.

[kml_flashembed movie="http://www.youtube.com/v/dSWgnSE8A-I" width="425" height="350" wmode="transparent" /]

Como músico frustrado que son (xa o dixen unha morea de veces) leo moitos libros sobre músicos, e sobre a historia da música contemporánea, e é por iso que ando ensarillado neste libro. Interesantísimo, vemos como Leonard Cohen vai construíndose a si mesmo, procurando o seu camiño, a diario, loitando coas palabras e co seu propio sentir.

Sendo moi novo, conságrase na súa Canadá natal como poeta e novelista. Vende libros e gaña premios. A crítica e o público están rendidos aos seus pés antes de chegar á década dos sesenta. El é aínda un rapaz. Sen embargo, decátase de que non vai poder vivir da literatura, e é por iso, segundo propia confesión, que se pasa á música. Para poder vivir de algo artístico.

Dende logo que lle agradecemos o cambio. Ou o complemento, porque tamén o gozamos como literato. Mais, o seu comentario, fíxome chantar de novo os pés no chan, no meu solo galego. Porque a meirande parte dos autores e autoras galegos sabemos que dificilmente viviremos disto.

E nin sequera nos queda o consolo, aos músicos frustrados, de nos pasar á música para vivir da arte.

Onte sábado, en Vigo pasaron dúas cousas simpatiquísimas. Por unha banda, Ignacio López-Chaves, do PP no Concello de Vigo, publicaba un artigo no Faro de Vigo no que insistía na imposición do galego, na falla de liberdade dos castelán falantes en relación ao Concello de Vigo, e incluso chegaba a afirmar que o alcalde (do PSOE) ocupa ese posto grazas, precisamente, ao argumento da imposición lingüística do galego. Iso sábeo calquera que veña a Vigo: todo o mundo está obrigado a falar galego, se falas español vén a policía local e cáscache un lapazo na caluga, e se nun bar pides tortilla española métenche en prisión.

Por outra banda, Galicia Bilingüe botouse á rúa -a do Príncipe, nin máis nin menos, centro absoluto- para montar mesas para explicar aos cidadáns (xa saben, os obrigados queiran ou non a falar galego) a súa proposta educativa: a saber, que os pais ou os rapaces escollan a lingua na que queren recibir o ensino.

Xa falei moitas veces da parvada que iso é. Así que non me paro máis a argumentar que hai cousas que debe decidir a administración pública, que non se pode deixar ao criterio dos cidadáns, que poden decidir calquera estupidez. Explicar o obvio, rebatir parvadas, é canso, e xa teño uns anos.

O que me intersa subliñar aquí é que esa mesma xente que considera que as rapazas aos 16 anos non poden decidir sobre se abortan ou non con consentimento ou sen el, porque son inmaduras, si teñen madurez para decidir sobre o ensino e a lingua. Xa sei que son cousas distintas, pero do que falo é da madurez. Que para algunhas cousas si que se ten. Para outras, non.

En fin…

O PSOE desmarcouse de GB. O Bloque, por descontado. Eles teñen no PP todo o apoio do mundo. Nos mesmos que non condenaron, aínda, o franquismo. Os mesmos que se negan a retirar os símbolos dictatoriais. Os mesmos que consideran que debería haber crucifixos en todos os colexios.

Todo é unha e unha enorme e patética contradición que, de momento, está a gañarnos a partida.

Hai 20 anos da estrea, á vez, o mesmo día (non o esquecerei, a emoción foi grande) cando na cidade de Vigo, onde tantas boas cousas teñen comezado para a nosa cultura, das películas Sempre Xonxa, Continental e Urca. Eu tiña 23 anos e lembro o entusiasmo de todo o que vin e escoitei aqueles días.

Naceu o cine en galego.

Por fin temos un cine de nós.

Agora será común e habitual irmos ás salas a ver películas feitas aquí, na lingua de aquí.

20 anos despois, as fitas en galego seguen a ser anécdotas. E a sensación, agora, xa non pode ser de entusiasmo. Máis ben de derrota. Outra máis.

E non é, dende logo, pola calidade dos actores e actrices.

E non é, dende logo, porque non teñamos bos guionistas ou directores.

E non é, dende logo, porque non nos guste facer cine.

Case que me entran ganas de dicir que o problema é que non temos país detrás que nos sustente.

Nin isto nin outras moitas cousas.