A canción do náufrago

O vindeiro mes de outubro inicio un novo Obradoiro Literario en Compostela. Oito sesións, os luns a partir do día 4, entre as 18 e as 20 horas no Centro Social Caixanova de Santiago. Xa vos podedes matricular. Ánimo. Será un pracer vervos a todas e a todos por alí.

De seguido, a información toda tal e como aparece no folleto promocional.:

Hai pouco, a actriz Naomi Watts explicaba que, como artista, precisaba sufrir, que era importante para ela o sufrimento, a dor, a toma de conciencia do tráxico que é todo para que a arte -no seu caso a interpretación- abrolle como é debido. Quizais así queda claro que o de actriz é, sen dúbida, un traballo dramático. A súa opinión concorda cun vello tópico, moi presente en xeral no mundo da arte pero moi en especial no da literatura, que mantén que a beleza (a fin de contas a arte é produción de beleza) só pode darse nun contexto atormentado. Así, poetas e escritores levan toda a vida explicando o desgazamento que tal verso ou tal estrutura novelesca provocou no seu aterecido espírito.

A ver: escribir é duro. Eu érgome ás cinco da mañá case que todos os días para darlle á tecla. E no parque, coa miña cativa nas rendeeiras, escribo poemas nun caderno que levo sempre comigo. Pero duro, o que se di duro, é andar no Gran Sol, na cola do INEM ou erguéndose pola mañá cavilando en que facer para traer cartiños para casa.

A pesar do das cinco da mañá, o exercicio da literatura é, para min, pracer, liberdade, posibilidade de vivir outros mundos, enerxía que me chega dende as personaxes e que fai, sen dúbida, que viva moitísimo mellor.

Sinto non concordar con Naomi Watts. A verdade é que non me importaría nadiña discutir isto devagariño con ela.

Pasei toda a semana pasada fritíndome, literalmente, en Andalucía. Pero antes, pasei tres días en Madrid, e unha das xornadas dediqueinas a mergullarme nos postos de libros vellos e usados. Atopei un moi cheo de cousas interesantes. Naquela mesa caótica, axiña me decatei de que había unha morea de libros relativamente novos que, ao abrilos, viñan asinados co nome do seu ex-propietario.

A miña fabulatriz mente comezou a imaxinar as circunstancias que levarían a aquel individuo a vender a súa biblioteca. Todos tiñan apuntado a data no que foran mercados e a data no que foran lidos. Pensei na súa dor ao se desfacer dos seus queridos volumes. Pensei unha historia de ruína económica que o levaba a tomar semellante decisión. E como eu son así, decidín que quería un daqueles que foran daquel individuo que eu xa sentía como medio irmán.

Así que collín un exemplar dunha novela dun escritor francés (non vou dicir cal) do que gusto moitísimo. Un autor aínda vivo. Un autor moi polémico do que me gusta todo. Concretamente, collín a súa novela máis famosa. Unha realmente boa.

Dentro, coa súa caligrafía coidada, escribira: VAYA COÑAZO!

Deixeino alí. O tipo aquel que vendera a súa biblioteca, ademais, non tiña criterio ningún. Que lle dean.

Unha das autoras de moda é Asa Laarson, batendo marcas de vendas en todo o mundo grazas ao seu segundo libro, Sangue derramado. Como non: novela policial e sueca. Seica Suecia non dá poetas, ou narradores doutro xénero nos últimos tempos.

Estes días lin en varios lugares que ela, como tanta outra xente nunha chea de linguas distintas, un día entendeu que tiña que deixar o seu traballo para dedicarse á escrita, é dicir, deixou de ser avogada porque entendeu que lle divertía (así o dixo) escribir.

Asa Larsson é sueca. E daquela pode facer iso. Se fose galega, e aínda que escribise igual de ben (e por volver sobre o tema ) dende logo, non debería, nin de lonxe e por mera prudencia, deixar a toga.

Onte, falaba de Sardá, e do seu escribir por amor á arte. Eu hai ben de tempo que dixen que, en parte, eu escribía por este tipo de cousas.

Quizais por iso gusto tanto desta entrevista con Woody Allen, a quen admiro entregadamente dende que teño uso de razón, na que reflexiona sobre a creatividade e os motivos que nos levan a nos poñer diante dun teclado a inventar outras realidades, a pasar tantísimo tempo xerando un universo falso, o literario (ou cinematográfico) pero que, en verdade, é o que nos dá pracer.

Quedo coa súa resposta, máis miña que a de onte do Sardá, cando afirma que traballa por diversión e por desesperación.

En efecto: eu escribo porque me fai feliz; e grazas á escrita, son capaz de sobrevivir, en parte, neste mundo desesperante que nos tocou.

Hai uns días saíu publicada unha entrevista con Javier Sardá na que, entre outras cousas, preguntado pola súa nova novela, da que xa nos ocupamos aquí, solta o seguinte cando lle cuestionan se traballa ou escribe por amor á arte:

Escribir, sí. Por descontado. No me compensa económicamente el libro. Me lo publican porque soy yo. Por lo tanto, no hay que darle mayor trascendencia.

Da fraseciña hai que tirar dúas conclusións importantes: en primeiro lugar, e é para celebrar, que o Sardá é un tipo cos pés no chan. Non vai de novelista. E sabe perfectamente que as novelas que lle sacan non son pola calidade literaria dos seus textos senón porque a editorial vai vender moito por ser el quen é. Bravo por Sardá. E en segundo lugar, que se a el, que venderá, só porque é el, uns cantos miles de exemplares en todo o estado, non lle compensa economicamente, como nos sentiremos, daquela, os escritores e escritoras de Galicia que vendemos moitísimo menos e que non contamos co apoio mediático que el conta, que non se nos ve nas librerías, que non se nos atende (case) nos medios, etc...

Nós si que escribimos por amor á arte.

Téñena montada de novo en Cataluña, desta vez pola Lei de Acollida e pola obrigatoriedade ou non de saber catalán para estar totalmente integrados no país. A Defensora do Pobo en funcións (ollo, que como xa comentamos, soa el de La Coruña como sustituto) recurriu a norma por "coherencia" para afirmar, de paso, que no se necesita saber catalán para integrarse en Cataluña.

A ver, non vou perder o tempo en argumentar o absurdo que é dicir que non hai que saber a lingua dun país para estar integrado nel. Non ten nin pés nin cabeza e iso sábeo todo o mundo. Se eu só falo galego, con todo o mundo, e se me achega, eu que sei, unha irlandesa guapa guapísima guapérrima e me entra para ligar, e non sabe galego, carafio, comigo ten difícil integrarse. E xa máis en serio: se monto unha empresa e comezo coa selección de persoal, dificilmente un inmigrante vai ser contratado se non me garante que aos extraterrestres coma min vai poder atendelos na lingua propia do país.

Pero xa dixen que non ía investir tempo en argumentar sobre iso e xa o fixen.

Ao que vou. Para que discutan.

Está trabucada a Defensora do Pobo en funcións cando di que un se pode integrar en Cataluña sen o catalán (no fondo, o que está a dicir é que co castelán xa vale). Porque como temos comprobado en moitas viaxes, o catalán é unha lingua presente nas relacións normais entre a xente. Sen embargo, e isto é para chorar, si que é posible vivir integradísimo en Galicia, a pesar dos exemplos que antes puxen, sen saber galego nin falalo. E isto é válido para os de fóra e, sobre todo, para os de dentro.

Así de triste. ¿Ou non?

Leo que o grupo La Unión recoñeceu que actuou en playback en Baiona. A nova sérvelle ao xornal La Voz de Galicia para explicar que hai unha chea de grupos que fan algo semellante ou moi parecido, ao levar as bases pregravadas.

Como músico frustrado que son (todos os días, todos, o tipo do espello recórdamo) o asunto interésame moito, tanto, que un dos meus primeiros libros, do ano 1997, chámase precisamente así, Play-back. A obra, editada pesimamente e distribuida peor, pola Deputación de Pontevedra, fora merecedora do Premio de Novela Corta Lueiro Rey daquel ano. Aínda que o tema non era precisamente ese, senón algo máis duro, o certo é que tamén saía. E dicíao o narrador (xa saben os que me leron algo: ese narrador prosma que aparece en todas as miñas novelas) que non lle gustaba nada, e que era un timo.

Se por min fóra, quedaría desterrado para sempre o playback. Porque é un timo pero, sobre todo, porque é patético. Todos temos visto na televisión a vellas glorias, pero moi vellas e xa non tan gloriosas, movendo con dificultade a boquiña para facela casar cunha gravación do ano sesenta e pico. E claro, non dan feito. E todos temos visto como ás veces todos se desincronizan, e a voz vai por un sitio e os movementos dos beizos por outro, como se fosen ventrílocuos. Por non falar dos pobriños e pobriñas que contratan para facer como que tocan e ves que a batería non soa pero o tipo veña que dalle como se fose un tema heavy, ou ao falso guitarrista (que o día anterior no mesmo programa tocaba o saxofón) facendo un punteo que calquera que teña collido unha guitarra nas mans algunha vez sabe que así que non é.

Houbo un tempo en que estaba prohibido. E ata os meus queridos Beatles sufriron no seu día as críticas por facelo nun programa de televisión.

Pero que estas prácticas tamén sexan en directo, seméllame, sobre todo, unha falta de respecto absoluta ao público, que non está alí para ver un monicreque, senón a xente preparada facendo o que se supón que sabe facer. Imaxinen que acoden a un recital de poesía e limítome a mover a boca mentres soa por detrás unha voz que eu gravei previamente no ordenador da casa. Ou imaxinen calquera dos grandes concertos aos que teñan asistido nas súas vidas (eu que sei, o de Cohen en Vigo o ano pasado), e que o cantante ou o grupo enteiro, non fixeran, en realidade, nada máis que se mover con máis ou menos acerto.

Igual non o parece, pero este é un dos asuntos que me cabrean de verdade. Quizais porque, como xa dixen, quero verme tocando, pero de verdade, no escenario para todos vostedes algún día. A pelo e sen artificios. Xa verán, xa.

Hoxe case que todos os xornais agasallaban cun álbum de cromos da liga de fútbol. Foi collelo, moi de mañá, e entrarme unhas ganas enormes, a min, que non son nada futboleiro, de facer a colección completa. Porque as emocións, xa se sabe, algunhas delas viven na memoria, e a dos cromos de fútbol ocupan unha parte moi grande.

A foto é do primeiro álbum do que teño memoria. Liga 73/74, xa que logo, teño 7 anos. Cheguei a facer o álbum completo. Con todos eses que están aí na imaxe: Iribar, e Pirri, e Ovejero e Ayala e, por suposto, Cruyff. Lembro que botei un mundo de tempo ata que conseguín a Velázquez e pechei o álbum. Canto fachendeei diante do resto da rapazada.

Canta felicidade.

Conservei aquel álbum durante anos, ata que un día parvo tirei con el ao lixo.

Idiota.

Cada ano repetiamos o mesmo ritual. Daquela non estaba tan ben montado o asunto da mercadotecnia como agora. Por aqueles días a experta en márketing era Concha, a da lechería, que un día nos informaba de que xa viñeran os cromos. E era recibir a nova e lanzarnos todos a mercar aqueles sobres e a abrilos coa esperanza de que saíse algún que non tiñamos. ( Escribo isto, foder, vou vello, e emociónome). E andabamos durante semanas con aqueles tacos enormes dos cromos repes para cambiar no recreo con outros rapaces que andiveran metidos no mesmo cá nós. Eran cromos grandes, durísimos. Non chegaba a palma da man para telos. Agora son pegatinas adhesivas frouxiñas que rachan con nada.

Hoxe atacoume a nostalxia.

E estou certo de que a moitos dos que me ledes, tamén.

Obviamente, os meus gustos musicais están moi afastados dos temas de Ana Kiro. Mais iso non quita que hoxe teña moitísimas ganas de escribirlle aquí o que penso.

Sabido é que está a recibir moitísimas (e merecidísimas) homenaxes por todas partes. Anda maliña, loitando. E agora todo o mundo (e iso é marabilloso) anda a demostrarlle o moito que a queren. E as ganas de que axiña estea de novo sobre un escenario cantando coma sempre.

E aí é ao que vou. Porque Ana Kiro leva toda a vida cantando en galego. Pasodobres e cumbias e cha-cha-chás e todo iso das verbenas. Pero en galego. Dende o franquismo. E despois.

Coido que isto é importantísimo suliñalo. Porque sempre que falamos dos que defenden o galego, referímonos a escritores, a intelectuais, a xente da palabra máis ou menos escrita. E moi poucas veces, ou case que nunca, facemos mención de todas esas e todos eses que, no seu traballo diario e público, optaron e optan pola nosa lingua con fachenda e sen complexos.

Non sei nin unha soa canción de Ana Kiro. Vina só, e de lonxe, hai mil anos nas festas de Chapela e non me pareceu que debera quedarme (é o que temos os rockeiros, que somos moi intolerantes). Pero diante da súa actitude diante da lingua nosa só podo admirarme e pedir, para ela, todos os recoñecementos posibles.

O meu, cativo e humilde, xa o ten.