Darwin e as novelas con final feliz (artigo 1 da Era Trump)

20th Xaneiro 2017 by franciscocastro Non hai comentarios

Lendo sobre Darwin, un home que sempre me fascinou e sobre o que levo lendo dende hai décadas, descubro algo que non sabía: que só lía novelas das que soubese que tiñan un final feliz.

Pareceume un dato marabilloso. Un detalle vital tenro. Como non sentir iso diante da imaxe dun velliño gastado pola vida lendo tralos lentes fermosas novelas con final feliz marabilloso. Como non sorrir ao pensar naquel  científico de ricto serio, de home rigoroso, que traballaba arreo e contra o mundo ao saber que por dentro estaba un lector de novelas que buscaba que todo rematase ben, que as cousas cadrasen, que os malos fosen castigados, que as inxustizas non existisen.

Todo o contrario do que foi a súa vida.

Perseguido pola intolerencia relixiosa (por certo, dende hoxe manda Trump nun país onde nalgúns estados o evolucionismo está prohibido), censurado publicamente, caricaturizado como “mono” na prensa da época… pasounas canutas. Non foi a súa unha vida feliz (escapou da casa sendo moi neno, entrou no Beagle máis interesado en fuxir dun fogar afogante que polo interese científico) así que se refuxiaba nas novelas. Onde todo era perfecto, gañaban os bos e a vida era como debería de ser.

Por iso lemos, en parte. Porque queremos que o mundo sexa distinto a como é o mundo.

Librerías que nos namoran

6th Xaneiro 2017 by franciscocastro Non hai comentarios

Empezamos o ano con datos optimistas no que se refire a vendas de libros.

Logo da caída brutal do consumo de libros en España dende o inicio da crise en 2008 (caída de aproximadamente o 40 % das vendas en librería), a “Confederación de Gremios y Asociaciones de Libreros” informa de que 2016 remata cunha subida de case que o 3%. Falamos da venda en librerías, que dende ese 2008 non facían máis que pechar e que, agora, semellan terse estabilizado, existindo na actualidade 3895 librerías abertas en España. Nunca son moitas. De feito, deberían ser máis. Como deberían ser máis as bibliotecas. Nunca hai dabondo.

As cousas están cambiando e, dalgunha maneira, para ben.Porque o que estamos a constatar é que boa parte da explicación dos bos resultados (aínda que tímidos, empezan ser bos) é o nacemento, en moitas cidades (en Galicia véñenme á cabeza unhas cantas) de librerías moi noviñas cunha filosofía diferente á tradicional e que consiguen chamar a atención case que dende o día mesmo da súa apertura.

Novas librerías que fan que as lectoras e lectores volvan entrar nas tendas (e que non lles apeteza, de paso, mercar online nos grandes monstros da distribución que todos sabemos). Tendas non moi grandes pero moi activas, cheas de actividade arredor do libro, a palabra, a escrita e as autoras e autores, durante todo o mes, xa non só as típicas presentacións de libros, senón que, nalgún caso, están a convertirse, en moi pouco tempo, en focos moi dinámicos de cultura arredor do libro. Libreiras e libreiros moi novos que abren os seus establecementos e que, dende o primeiro momento conciben a súa tenda non só como un local que está aberto para que a xente pida libros, senón que van por eles, coidan os escaparates e os detalles (hainos con cafés, con zonas de lectura merques ou non, con sofás onde follear os libros antes de os mercar…), o propio espazo físico da tenda, para que apeteza entrar e pasar tempo alí dentro. Quizais non mercan hoxe. Pero mercarán outro día. Libreiras e libreiros que fidelizan aos seus clientes pois saben xa non só que van ser ben atendidos, senón que os e as profesionais que alí traballan destilan paixón polo libro e a lectura, igualiño que os que entran mercar os volumes. Por iso hai quen só merca nesas e non noutras.

As libreiras e libreiros empezan a entender que o seu traballo agora é moito máis que ter fondo bibliográfico. E que traballar con esa filosofía é bo para os seus negocios e para a saúde do sector libro en xeral.

Estou certo que todas e todos temos estes lugares en mente tanto no noso país como nas principais cidades de España ou Europa.

Os moitos nacementos deste tipo de librerías están a ser unha das mellores sorpresas deste novo panorama, confuso pero interesantísimo, no que estamos a nos mover. Que sigan medrando.

A lectura en dixital. A lectura.

2nd Xaneiro 2017 by franciscocastro Non hai comentarios

Pregúntaseme seguido polas estratexias que cómpre desenvolver para que medre de vez o consumo de eBooks entre nós. Sobre que se me ocorre para que o formato dixital despegue. Que hai que facer para que todas e todos entendan que a lectura dixital e a descarga dos libros (ou a lectura contra a Nube, á que lle vexo máis posibilidades) é o que toca agora.

Sempre digo dúas cousas cando tal se me pregunta (e xa van ben de anos).

Por unha banda, remítome aos datos. Porque as matemáticas son teimudas e, polo xeral, infalibles para este tipo de asuntos. E así vemos que, como demostra a Enquisa de Hábitos e Prácticas Culturais do Ministerio de Cultura publicada en setembro, malia medrar o número de “lectores e lectoras dixitais” ata o 17,7 %, o certo é que no pasado ano medrou máis ca nunca as descargas gratuítas de libros en Internet, ou o que é mesmo, que a xente si quere ler en dixital pero non está disposta a pagar para facelo. Isto ten que ver por unha banda coa piratería (disfrazada de “acceso democrático á cultura”) para acceder ás novidades e, por outra, á posibilidade de acceder a cantidades inxentes de material de balde que hai, libre de dereitos, para unha lectura case que infinita durante varias vidas seguidas de libros e libros e libros.

E, por outra, insisto sempre en que o importante non é que a xente lea en dixital ou que o soporte electrónico medre . Que o que nos ten que preocupar é facer lectoras e lectores. Que o que ten que ser prioritario, estratéxico, para calquera Consellería de Cultura ou Ministerio, é que o hábito de ler (en papel, en dixital) medre. Para iso, cómpre mudar moitísimas políticas públicas, en especial as que teñen que ver coa xestión da cultura e da educación. Mais, penso eu, isto non é un dos asuntos que os políticos leven na súa axenda como algo importante. E mentres esta segunda parte non estea clara, a primeira como que tanto nos ten…

Leia

27th Decembro 2016 by franciscocastro Non hai comentarios

Un día de novembro de 1977, un feixe de nenos e unha nena do barrio de Teis, subían no Vitrasa número 11 para ir ao centro, concretamente ao Cine Fraga, á estrea “La Guerra de las Galaxias”. Nervios. Risas Co Un cine grande, inmenso, con clase, nada que ver co noso Cine Roxy de a diario. Todo un acontecemento. Recordo que facía sol. O impacto que aquela película tivo sobre Fito, Tote, Juan, Pucho, Miguel, José el de Abajo, Cristinita, e sobre min, claro, foi enorme e definitivo. Pasamos os días seguintes xogando a que eramos Jedis, a que acababamos co Imperio, a que tiñamos pistolas que lanzaban láser, a que podiamos voar polo espazo estelar libres e ceibos coma Luke Skywalker…

Lembro moi ben aqueles días e lembro o moito que me gustaba Carry Fisher, aquela atriz case que adolescente a quen ollei engaiolado durante meses nun póster dalgunha revista (creo que do “Lecturas” que mercaba a miña madriña) que estaba pegado, quen sabe como, nunha das “paredes” por chamalo dalgunha maneira, dunha das moitas cabanas de cartón, madeira de caixas de froita do mercado e imaxinación que faciamos por aqueles días.

E lembro, sobre todo, un día, no meu portal, xogando a “La Guerra das Galaxias” nos que collín a Cristinita, ou sexa, á Leia do noso xogo de barrio, e lle espetei un morreo no medio da boca. Eu era Han Solo. Ela era Leia.

(In memorian Carry Fischer 1956-2016)

En defensa da Filosofía

13th Decembro 2016 by franciscocastro Non hai comentarios

Fun profesor de Filosofía durante 18 anos da miña vida. En toda aquela época (como durante os 5 anos de estudante), coma agora, xurde seguido o debate sobre a súa “utilidade” e, polo tanto, se é lóxico que se teña que estudar no Bacharelato. Xa pasaba con moitos pais e nais do meu alumnado que dicían os típicos “e iso para que serve”, ou “por que o meu fillo ten que saber quen foi Platón e o que escribiu, que máis lle dará á miña filla saber se Simone de Beauvoir escribiu o segundo ou o terceiro sexo”. E os partidos, claro, o PP e o PSOE, que así como chegaban ao poder axiña planteaban ou a redución no número de horas (xa se sabe, a filosofía ten que deixar paso a asignaturas “que valgan para algo”) ou, directamente, a súa desaparición.

Nada cambiou en todos estes anos. Seguimos igual. E o debate non morre.

Veredes: a filosofía non é que sexa útil. É que é necesaria. Pensar, razoar, exercer o pensamento crítico, saber argumentar, reflexionar en profundidade sobre os grandes temas da vida e a existencia humana e a realidade, todo iso que fai a filosofía, non é que sexa ou non útil. É que é imprescindible para a vida, para a vida grande, para a vida realmente humana.

Platón dicía que os gobernantes tiñan que ser todos filósofos. Dicíao no sentido  de que teñen que ser “sabios e sabias”. Pois para que dicir máis…

Decembro e eu

1st Decembro 2016 by franciscocastro Comentarios desactivados en Decembro e eu

1972

Chegou decembro.

Decembro é inevitablemente para min unha cor brillante, unha festa de fogos artificiais na miña retina, aqueles mesmos das fotografías dos calendarios que empecei a xuntar de pequeno e  que cheguei a ter por centos nunha caixa de zapatos que se foi desmembrando igual que ían caendo as capas do  neno que daquela era. Era chegar decembro e aparecer os calendarios por todas partes. Sei que remataba o ano porque a miña colección medraba de súpeto.

Coleccioneinos durante anos ata que algún día aparvado da adolescencia decidín tiralos, como as caixas das canicas, os álbumes completos de fútbol, ou todos aqueles tebeos que merquei na Lechería Concha do barrio. “Feliz 1972”, dicía un deles sobreimpreso por riba dunha imaxe do portal de Belén. É do primeiro ano do que teño memoria. E só tiña sete anos.

Sempre tiven moita conciencia do paso do tempo. Da mortalidade. De que un día non vou estar.

Por iso decembro na cabeza.

Igual escribo por iso, por ser así, hiperbólico para todo.

Cada decembro resucítanme certas esperanzas. E digo en serio iso de que co cambio de ano todo será mellor. Fago revisión do vivido.  E manteño ese costume agora que teño canas na barba e algún roto importante no corazón.

Decembro. Fago memoria. Do que foi. Do que ten que ser. Baixo á cova. Instálome aí. Hai un dragón, unha rata de gadoupas afiadas que quere acariñarme para que saia ao exterior sendo eu  máis eu. Sempre é así. E sempre hai luz fóra da cova. Certa presbicia cardíaca impídeme ás veces decatarme de que estou rodeado de luz. E que cando non a hai aínda conservo a capacidade de fabricala.

Decembro. Remata este ano que non foi  malo. Crucei baches e peguei algunha hostia que ainda abaneo só de lembrala. Pero sigo en pé.

Decembro.

Un máis.

Dende o tempo de Rosalía de Castro nada mudou

24th Novembro 2016 by franciscocastro Comentarios desactivados en Dende o tempo de Rosalía de Castro nada mudou

rosalia_castro

Leo hoxe no Sermos Galiza que hai hoxe 155 anos que Rosalía de Castro publicou o seu primeiro texto en galego. Foi no número 47 de “El museo universal”, daquela, a máis importante revista ilustrada da súa época. O máis impresionante deste feito, ademais do feito de que fose en galego, iniciando así o noso Rexurdimento, é que é unha primeira versión do que logo será o “Adiós, ríos/adiós fontes” cunha estrofa que logo, cando se editou en libro, suprimiu, segundo sinalan algúns expertos coma Francisco Rodríguez, pola censura.

Concretamente, eses versos din así:

Por xiadas, por calores
desde qu´amañece ó día
dou á terra os meus sudores
mais canto esa terra cría
todo… todo é dos señores. 

Todo é dos señores….mais actual non pode ser. Señores como poderosos e señores como homes. En plena crise, gañando máis os que xa máis teñen. Hoxe en día, concentrando máis poder e máis riquezas. Ou se queredes, os pobres, cada vez máis pobres.

Sempre digo que Rosalía de Castro escribiu para a súa época e tamén para a nosa. E, polo que se adiviña no futuro, tamén para as épocas que virán. Por iso a súa obra é clásica e inmorrente.

Eu tampouco faría o minuto de silencio

23rd Novembro 2016 by franciscocastro Comentarios desactivados en Eu tampouco faría o minuto de silencio

barbera

Vaia por diante, para que ninguén pense parvadas, que sinto moito a morte de Rita Barberá. Non lle desexaba ningún mal. De feito, non lle desexo ningún  mal a ninguén así estea nas antípodas de min, do que eu penso ou do que eu son. A ninguén. Nin ao ser máis desprezable do mundo se o coñecese.

Hai revolta nas redes porque algúns deputados decidiron non facer o minuto de silencio e saír do Congreso cando tal cousa se planteou.

Eu tería saído tamén.

Os símbolos son moi importantes. E gardar silencio por unha morte, é un símbolo importante. Cando se garda un minuto de silenzo é porque se entende que hai unha perda grande e que hai que homenaxear a alguén que fixo un ben ou, cando menos, que non fixo moito mal, con ese silenzo, con ese recordo sentido. Mais non parece o caso. Insisto: lamento a súa morte. Moito. E non é impostura. Creo que era importante que morrese de velliña logo de “cantar” todo o que tiña que contarlle ao xuíz e xa non vai poder dicir. Que morrerse de vella e cunha vida plena. Dígoo sinceramente porque desexo iso para todas e para todos. Mais insisto: cómpre entender os símbolos.

Aínda non vin ao PP solicitar un minuto de silenzo polas mulleres mortas a mans do machismo. Ou polas vítimas do franquismo que eles siguen sen condear. Por poñer dous exemplos. É máis, estou certo de que nin sequera se lles pasa pola cabeza.

Os símbolos son importantes. O templo da democracia (por dicilo en cursi), que é o Parlamento, ten que gardar un minuto de silenzo por miles de persoas que o merecen. Creo que este non era o caso.

O ministro de cultura e Leonard Cohen, bailando pegados

14th Novembro 2016 by franciscocastro Comentarios desactivados en O ministro de cultura e Leonard Cohen, bailando pegados

vigo

O ministro de Cultura, o outro día, meteu a zoca cando dixo que lamentaba o pasamento de Leonard Cohen ao engadir que con el bailaran moitas xeracións de españois. Igual estaba confundíndoo con Sergio Dalma. Ou quen sabe con quen. Dixo iso e non pasou nada. Que ía pasar. Quizais pasaría se dixese que Nadal vai facer un gran papel no Madrid ou que Gasol ten moitas posibilidades en gañar este ano en Moto GP.

Dende logo que para ser ministro de algo non hai que ser necesariamente especialista dese algo. Din que hai que ser un bo xestor. Será así e por iso, seica, eu podo dirixir o ministerio de Sanidade sen ser médico nin enfermeiro ou nada relacionado coa saúde con tal de que saiba xestionar ben. E non che digo que non. E eu podo ser ministro de Defensa (Deus me libre!) e non ter feito, como é o caso, a mili, pois me declarei Obxector de Conciencia yamuchahonra.

Sen embargo, dubido que un poida ser ministro de Cultura sen ser unha persoa lectora, consumidora de música, de cine, de teatro… unha persoa culta e, sobre todo, cultivada. Imaxino que Íñigo Méndez de Vigo o é, non teño por que pensar o contrario. Mais, en todo caso, na súa estrea estivo ben pouco afortunado.

Todo isto, ademais, nun intre no que hai un gran debate aberto sobre a necesidade, ou non, dun Ministerio de Cultura. Eu digo que si. E que, ademais, se lle ten que dar a unha muller ou un home compententes. E vai en serio. Porque por ser, ata, no seu día, foron ministros de cultura Mariano Rajoy e Esperanza Aguirre…

A dor de todos debería ser a miña dor

7th Novembro 2016 by franciscocastro Comentarios desactivados en A dor de todos debería ser a miña dor

prague-1274778_960_720

Durante os meus estudos de Filosofía houbo dous libros que lin moito máis que os outros. Por unha banda, o “Tractatus logico-philosophicus” de Ludwig Wittgenstein e, por outra “El existencialismo es un humanismo”, de Jean-Paul Sartre. Neste último hai unha idea poderosa, do libro e de todo o pensamento que desenvolveron tanto el coma Simone de Beauvoir, que é esa de que un non pode ser feliz de todo se sabe que hai unha humanidade, ou unha parte dela, instalada na infelicidade, ou que eu non podo pensar que a miña sociedade é igualitaria e residente no progreso, se outras son escravas e padecen a inxustiza e a desesperación.

A idea é poderosa e resúmese nalgo así como que a humanidade é un todo. Non son eu só. Somos todos e todo o que acontece me afecta ou, cando menos, que todo canto acontece deberíame de afectar.

Coido, como digo, que é unha idea poderosa que cómpre non desprezar. Unha idea para globalizar. Para facela de todos e repetila coma un mantra. Por enriba de constitucións, de credos relixiosos e de calquera dogma. Unha idea na que profundar socialmente. E repetirmos, para non esquecer nunca, que unha sociedade onde as mulleres son asasinadas por un sistema machista violento non é unha sociedade digna; que un planeta que constrúe o seu benestar a partir  da explotación dunha metade sobre da outra non é unha sociadade onde se viva ben; que unha democracia que se cre aillada da falta de democracia imperante en boa parte do mundo non é unha verdadeira democracia…e así con todo.

A vida só é humana se todos os humanos gozamos en igualdade e plenitude da vida.

Habería que non esquecer isto.